The Soils of IRAN

آسمان غبار آلود،آب هاي گل آلود و پهنه رو به گسترش و بيابان هاي تب آلود، ضايعه تاسف بار مرگ و مير خاک ها را پيام مي دهند

در پاسخ به اين سوال تنها بله يا خير كافي نيست، بايد رفت و ديد و كنكاش كرد. و من ديدم كه كوير با همه داشته هايش، همه نداشته هاي مرا به رخم كشيد و به من خنديد.

شايد فكر كنيد كه من شاعر شده ام و يا مجنون؛‌آري كوير مرا مجنون و سرگشته و حيران خود كرد، كوير مرا به خود وا داشت شايد اين نيز يكي از خصايص كوير باشد كه باعث مي شود آدمها در خودشان تعمل كنند.

سالهاست كه در بين مردم ما، دانشجويان، اساتيد و دست اندركاران علوم طبيعي از كوير به عنوان سرزميني تفتيده و بي آب و علف ياد مي شود و اين تعريف زشت، كريح و غلط ملكه ذهن ما شد و ما را از درك واقعي كوير وا داشت. در كل مي خواهم اين را بگويم كه كوير آني نيست مه به من و تو فهمانده اند، كوير چيز ديگري است.

سرزمين ما ايران با داشتن كوير است كه همه چيز دارد و سرزميني غني و سرشار از نعمت هاي خدادادي است و اگر كوير نداشت ايران ما چيزي را كم داشت. كويري كه مي تواند در بودجه مملكت سهم آوري داشته باشد.  فقط بايد كمي به كوير بينديشيم و نياز هاي خودمان را از كوير برداشت كنيم. كمي بايد كوير را مديريت كرد.

كوير سرشار است از جذبه و جاذبه؛‌جذبه و جاذبه اي كه مي تواند از نظر اقتصادي، فرهنگي، توريستي، اشتغال و بهبود وضع معيشت كويرنشينان تاثيرگذار باشد، ما بايد كوير را باور كنيم.

در يك تعريف جامع و كامل كوير به سرزميني گفته مي شود با قابليت هاي فراوان، كه آنچنان تحت تاثير شديد نمك است كه گياهان زراعي (حتي پسته، خرما، جو و غيره كه نسبت به شوري زياد هم مقاومند) نمي توانند در آن برويند. اما ممكن است گياهان غير زراعي (مرتعي) ولي مقاوم به شوري و قليايي (مانند: گز، ني، خارشتري، اشنيان، گياه شور و غيره) بتوانند در آن برويند. كه در چنين شرايطي به آنها كويرها يا نمكزار هاي گياهدار گفته مي شود و در واقع همان مراتع كويري محسوب مي شوند. اما اگر مقدار نمك خاك از يك حدي تجاوز كند (43mmohs/cm Or 3%) ديگر هيچ گياهي حتي كياهان غير زراعي مقاوم به شوري هم نمي تواند در آن برويد. كه به اين كويرها، كويرهاي فاقد گياه يا كويرهاي واقعي مي گويند.

همين جا لازم مي دانم تا تعريف كوير را از بيابان جدا كنم با اين تعبير كه بيابان به يك سرزمين وسيع با خشك ترين اقليم در سطح كره زمين است، ولي كوير منطقه اي است تحت تاثير شديد نمك و در انواع آب و هواي خشك (نيمه خشك، خشك و بياباني) هر كجا كه عوامل براي تشكيل آن فراهم باشد هم به طور طبيعي و هم توسط انسان، در سطحي بسيار وسيع تا سطحي بسيار كوچك بوجود آمده و مي آيد. در واقع كوير مي تواند عارضه اي باشد در يك بيابان و نه خود بيابان.

در مقاله پيش رو، قصد داريم تا كاربري ها و قابليت هاي كويرهاي ايران را در شش دسته زير برشماريم

˜    بهره برداري از كوير به عنوان مرتع يا چراگاه براي توسعه دامداري و صنايع وابسته

˜    بهره برداري و استفاده دو چندان از آب و خاك شور مناطق كويري با مديريت صحيح

˜    بهره برداري و استفاده از زمين هاي كويري، خصوصا ماسه بادي هاي مناطق كويري در صنعت

˜    بهره برداري از منابع عظيم انرژي هاي نو (پاك) و تجديد پذير و تمام نشدني مناطق كويري(باد و آفتاب)

˜    بهره برداري از كوير براي جلب توريست و گردشگر

˜    بهره برداري از گياهان روئيده شده در مناطق كويري

بهره برداري از كوير به عنوان مرتع يا چراگاه براي توسعه دامداري و صنايع وابسته

در مناطق كويري گياهاني چون گز، ني، خارشتري، شور سياه، شورسفيد، اسفناج وحشي(اتريپلكس) و برخي ديگر از گياهان مقاوم به شوري و قليايي مي رويند. و طبق تحقيقات انجام شده،‌ ارزش غذايي گياهان روئيده شده در مناطق كويري 15-10 برابر بيشتر از گياهان روئيده شده در سايه مي باشد. و ما مي توانيم با پخش سيلاب و كاشت گياهان مرتعي، يعني افزودن بر گياهان موجود و همين طور رعايت تعادل دام و مرتع و اقدامات ديگر، مراتع كويري را تقويت كرده و بر ظرفيت آنها بيفزاييم و با توجه به اينكه مراتع كويري بهترين چراگاه براي حيواناتي نظير بز و شتر مي باشد. ما مي توانيم از اين راه دامداري و صنايع پيراموني آن (فراورده هاي دامي، پوست، پشم، لبنيات، قالي بافي، گليم بافي و غيره) را توسعه داده و باعث اشتغال و بالا بردن درآمد دامداران و ساكنان كوير و حواشي آن گرديم.

بهره برداري و استفاده از گياهان روئيده شده در مناطق كويري

˜    اكثر گياهان روئيده شده در كوير در صنايع عطر و ادكلن، نقاشي، نساجي و دارو سازي كاربرد دارند. كه از آن جمله مي توان به گياهاني همچون

˜    استفاده از ني براي ساختن حصير و ديگر وسايل مشابه و در بيان كلي استفاده از گياهان روئيده شده در مناطق كويري به منظور تهيه صنايع دستي و عرضه آن به گردشگران و بازار هدف

˜    استفاده از كاكل ني براي تهيه جارو

˜    استفاده از محصول ني معروف به كركرك در تهيه سيمان

˜    استفاده از اشنيان براي تهيه چوبك (ماده شوينده با ارزش و سالم به وي‍ه براي تميز نگه داشتن لباس و بهترين جايگزين براي شوينده هاي زيانبخش شيميايي)

˜    استفاده از خاكستر اشنيان براي بدست آوردن ماده قليايي قابل مصرف در صنايع فرش و فرش بافي (جايگزين ماده شيميايي سود سوز آور)

˜    استفاده از برگ خارشتري براي تهيه ترنجبين

˜    استفاده از چوب درختچه گز در صنايع نئوپان

˜    استفاده از انگبين گزهاي داراي عصاره شيرين در تهيه شيريني گز

˜    استفاده از گياهي بنام استبرق كه مي توان از آن ابريشم بسيار ظريف و با كيفيت تهيه كرد

بهره گيري از كوير براي جلب توريست و گردشگر

˜    استفاده از گياهان كويري در جلب توريست؛ كويرهاي فاقد گياه در فصل تابستان و پاييز بس ديدني و زيبا هستند. اما كويرهاي گياهدار در فصل بهار چيز ديگري هستند. در فصل بهار، پهنه اي از كوير پوشيده از ني با گل هاي بنفش و كاكل هاي زرد رنگ، بوته هاي زيباي خارشتري، شورسياه و شور سفيد و ديگر گياهان، قاليچه اي از طرح و رنگ را به رخ مي كشند. و اين همه زيبايي توامان است با آواز و پرواز پرندگان و چراي حيواناتي نظير شتر، آهو، جبير و خرگوش كه هر گردشگري را مدهوش خود مي كند و اين است كويري زنده و پويا و مايه فخر و مباهات.

˜    كويرهاي فاقد گياه نيز بدليل داشتن قشرها و لايه هاي نمكي به اشكال و رنگ هاي مختلف مي توانند براي گردشگران جذاب و تماشايي باشند. بخصوص اشكال زيباي تپه هاي ماسه اي هنگام طلوع و غروب آفتاب، كه نشانگر شكوه و عظمت كوير و آفريدگار بي همتاي آن مي باشند

˜    از ديگر جاذبه هاي توريستي كويرهاي ايران، آفتاب داغ و سوزان آن مي باشد. كه مي توان به نوعي خاص از اين آفتاب براي جلب توريست استفاده كرد. مثلا مي توان از ماسه ها و سنگ هاي داغ كوير ( اغلب دماي ماسه ها از دو برابر دماي هواي محل تجاوز مي كند) جهت پختن تخم مرغ يا كباب كردن برخي از حيوانات و خزندگان و همين طور جوش آوردن آب كتري براي تهيه چاي استفاده كرد. كه اينها مي توانند جاذبه هاي بسيار زيبا و به ياد ماندني از كويرهاي ايران براي توريست هاي باشد كه در كشورهايشان كوير و بيابان و اين چنين آفتاب داغي ندارند.

˜     طبق آمار هاي موجود در كشورمان بالغ بر  هكتار تپه هاي ماسه اي داريم كه از اين تپه هاي ماسه اي مي توان با انجام مسابقات موتور سوار ي و اتومبيل راني (رالي كوير) و همين طور مسابقات اسكي بر روي شن به جذب گردشگر در كوير كمك كرد.

+ نوشته شده در چهارشنبه ششم بهمن 1389ساعت 23:25 توسط محمد کریم زاده عقدا |

تعريف و مفاهيم خاک

 تعريف خاک : خاک مطمئن ترين قسمت پوسته جامد زمين را تشکيل مي دهد که به صورت پوششي سست و کم ضخامت سنگ هايي را که هنوز تخريب نشده اند مي پوشاند. ضخامت اين پوشش (خاک) در شرايط عادي 5/0 تا 2 متر است. اين قشر نازک در واقع بين جو (اتمسفر) قسمت سخت زمين که هنوز تحت تأثير عوامل جوي واقع نشده و تخريب نگرديده (ليتوسفر) قرار گرفته است.
طبق تعريف ژنتيکي ، خاک ها بر اثر تخريب فيزيکي و شيميايي سنگ ها و فعاليت موجودات زنده که سبب تشکيل هوموس مي شود به وجود مي آيند. بنابراين خاک در درجه اول جدول ترکيب است از مواد معدني و الي – مواد معدني آن شامل ريگ، شن، ماسه و غيره است که بر اثر تخريب و تجزيه سنگ بوجود مي آيد و مواد آلي را بقاياي گياهي و جانوري تشکيل مي دهد.

   عوامل تشکيل دهنده خاک :

 خاک محصول هوازدگي (weathering) سنگ هاي پوسته جامد زمين است . هوازدگي به مجموعه تغييرات فيزيکي و شيميايي کاني ها و سنگ هاي اين پوسته مي گويند. اين پديده را از آن جهت هوازدگي مي گويند که مستقيم و غير مستقيم با هوا و عوامل جوي ارتباط دارد. چون انواع سنگ هاي پوسته جامد زمين بنا به مبدأ پيدايش که مي تواند آذرين، رسوبي و يا دگرگوني باشد و نيز نوع کاني هايي که اين سنگ ها را تشکيل داده ند بسيار متفاوت است، بنابراين تأثير جوي در توليد خاک به نوع سنگ هايي که تبديل به خاک مي شوند بستگي دارد. اصولاً سنگ هايي را که تبديل به خاک مي شوند سنگ مادر مي نامند. عامل ديگر پيدايش خاک، نوع و شدت تأثير عوامل جوي است. عمده ترين عوامل جوي عبارتند از درجه حرارت و تغييرات آن ، رطوبت و پراکندگي آن، باد به ويژه نزولات حاوي co2 آب هاي موجود در روي زمين نيز به هر شکل و ترتيبي که باشند عامل مؤثر ديگر در پيدايش خاک اند. غير از سنگ مادر، عوامل جوي اشکال مختلف آب، موجودات زنده از عوامل ديگر در پيدايش خاک به حساب مي آيند. پس خاک محل تلاقي چهار عامل سنگ مادر، عوامل جوي ، آب هاي زمين و موجودات زنده است.
در مناطق گرم و مرطوب که هر چهار عامل با شدت دست اندر کار توليد خاک هستند، خاک هاي تکامل يافته تري وجود دارد ولي در مناطق خشک که رطوبت و در مناطق سرد که حرارت تأثير کمي بر پيدايش خاک دارند خاک ها عموماً جوان و تکامل نيافته اند. 


ادامه مطلب
+ نوشته شده در پنجشنبه چهاردهم خرداد 1388ساعت 19:4 توسط محمد کریم زاده عقدا |

درصد مساحت اقاليم مختلف ايران به تفكيك استان (معاونت آبخيزداري وزارت جهاد کشاورزي)

رديف

اقليم

فراخشك

خشك

نيمه خشك

مديترانه أي

نيمه مرطوب

مرطوب

خيلي مرطوب1

خيلي مرطوب2

  

نام استان

(1)

(2)

(3)

(4)

(5)

(6)

(7)

(8)

1

مركزي

_____

31.59

59.99

8.13

0.22

3.06

_______

_______

2

گيلان

_____

2.64

3.71

2.15

9.47

17.4

53.12

11.76

3

مازندران

_____

_____

1.41

3.28

16.83

27.77

43.31

7.36

4

گلستان

_____

18.94

43.55

8.8

7.52

12.29

8.88

_______

5

اردبيل

_____

0.15

51.92

20.14

11.64

12.1

4.06

_______

6

آذربايجان شرقي

_____

1.48

52.66

18.72

16.56

7.85

2.74

_______

7

آذربايجان غربي

_____

0.68

46.59

16.82

9.14

16.43

10.36

_______

8

كرمانشاه

_____

5.45

36.27

17.66

12.37

22.5

5.76

_______

9

خوزستان

17.56

48.03

19.22

4.64

4.02

4.82

1.68

_______

10

فارس

4.31

43.32

38.77

6.63

2.85

2.67

0.23

_______

11

كرمان

56.48

33.78

6.72

2.03

0.39

0.04

_______

_______

12

خراسان

35.59

39.7

21.45

2.12

0.61

0.45

0.08

_______

13

اصفهان

61.15

21.78

7.92

2.98

1.46

0.81

2.29

_______

14

هرمزگان

33.64

65.76

0.46

0.15

____

_____

_______

_______

15

سيستان وبلوچستان

73.76

25.7

0.07

_____

____

____

_______

_______

16

كردستان

_____

____

23.7

27.1

20.22

25.55

3.42

_______

17

همدان

_____

____

73.47

16.18

4.71

3.8

1.21

_______

18

لرستان

_____

____

35.79

18.29

12.39

15.14

18.39

_______

19

ايلام

_____

40.21

43.38

11.68

4.73

____

_______

_______

20

زنجان

_____

1.69

70.33

19.32

5.81

2.58

0.27

_______

21

قزوين

_____

20.07

53.14

14.57

8.27

2.44

1.51

_______

22

چهارمحال و بختياري

_____

0.74

16.85

13.56

14.06

14.69

40.11

_______

23

كهكيلويه و بويراحمد

_____

0.25

27.01

15.76

30.02

19.11

7.86

_______

24

سمنان

59.86

28.63

6.04

1.6

1.88

1.11

0.82

_______

25

يزد

83.9

13.50

2.51

____

____

____

_______

_______

26

بوشهر

3.02

82.26

14.69

____

____

____

_______

_______

27

قم

38.93

51.02

5.82

0.01

____

____

_______

_______

28

تهران

_____

33.17

20.11

6.4

6.91

12.68

19.99

0.74

   

 

جمع بندي وضعيت اقليمي ايران

                                  

اقاليم

درصد مساحت

تعداد پراكنش

ملاحظات

فرا خشك

35

7

در 15 استان اين اقليم غالب است

خشك

29

16

در 7 استان اين اقليم غالب است

نيمه خشك

19

30

در 10 استان اين اقليم غالب است

مديترانه اي

5

35

در 2 استان اين اقليم غالب است

نيمه مرطوب

5/3

42

___________________

مرطوب

6/3

27

___________________

خيلي مرطوب1

3

29

در 3 استان اين اقليم غالب است

خيلي مرطوب2

2/0

7

____________________

ساير موارد

7/1

13

____________________

+ نوشته شده در پنجشنبه دهم اردیبهشت 1388ساعت 20:17 توسط محمد کریم زاده عقدا |

 Keys to Soil Taxonomy, Tenth Edition (2006) (3.9 MB)

Previous Versions of Keys to Soil Taxonomy

 

 7th Approximation (9.52 MB)

 Supplement to the 7th Approximation (5.37 MB)

 1st Edition of Keys to Soil Taxonomy, 1983 (3.65 MB)

 2nd Edition of Keys to Soil Taxonomy, 1985 (3.12 MB)

 3rd Edition of Keys to Soil Taxonomy, 1987 (4.22 MB)

 4th Edition of Keys to Soil Taxonomy, 1990 (7.60 MB)

 5th Edition of Keys to Soil Taxonomy, 1992 (7.96 MB)

 6th Edition of Keys to Soil Taxonomy, 1994 (8.91 MB)

 7th Edition of Keys to Soil Taxonomy, 1996 (8.50 MB)

 8th Edition of Keys to Soil Taxonomy, 1998 (1.19 MB)

 9th Edition of Keys to Soil Taxonomy, 2003 (3.23 MB)

+ نوشته شده در یکشنبه دوازدهم خرداد 1387ساعت 8:31 توسط محمد کریم زاده عقدا |

چند هفته ای است که سرما و یخبندان کل کشور را فرا گرفته است و مناسب دیدم که دراین روزهای برفی از نقش سرما و یخبندان در تشکیل خاک بنویسم. و از دید من بهترین مبحثی که بتواند به نقش سرما و یخبندان در تشکیل خاک اشاره کند، رده جلی سول به عنوان رده ناشی شده از تاثیرات سرما و یخبندان می باشد که در زیر کمی در مورد آن صحبت می کنیم.

جلی سولها خاکهای جوان با تکامل خاکرخ اندک می باشند. دمای پایین و شرایط یخبندان فرایند خاکسازی را در اکثر سال کند کرده است و چهره اصلی مشخصه این خاک ها، حضور لایه یخبندان دایم می باشد. لایه یخبندان، لایه ای از مواد است که در دمای زیر صفر درجه سانتی گراد به مدت بیش از دو سال متوالی باقی می ماند. ممکن است یک لایه سخت سیمانی شده خاک بوسیله یخ باشد (Cfm)

در جلی سول ها، لایه یخبندان در فاصله 100 سانتی متری از سطح خاک قرار دارد مگر اینکه گردش یخ در 100 سانتی متر فوقانی آشکار باشد که در این صورت لایه یخبندان دایمی ممکن است از عمق 200 سانتی متری سطح خاک آغاز گردد. گردش یخ عبارت است از بهم خوردن فیزیکی مواد خاکی بر اثر ایجاد گوه های یخی و بوسیله انبساط و انقباض آب به دنبال یخ بندان و ذوب یخ می باشد. این عمل گردش یخ سبب حرکت دادن مواد و حرکت دادن قطعات سنگ در جهت خطوط نیرو و ایجاد افق های به هم تابیده و شکسته شده (Cjj) و یا تراکم مواد الی در بالای ناحیه یخبندان دایمی می گردد.

این رده خاک شامل زیر راسته های Histels (مواد الی)، Orthels (مواد بدون چهره خاص) و Turbels (گردش یخ در خاکرخ) می باشد.


ادامه مطلب
+ نوشته شده در چهارشنبه بیست و ششم دی 1386ساعت 21:15 توسط محمد کریم زاده عقدا |