خاک های ایران

نگاهي به گزارش وضعيت محيط ريست ايران ؛ خاك‌هاي ايران چشم به راه يك ناجي

soils — Sun, 08 Nov 2009 11:29:18 GMT

خلاصه: بررسي اجمالي وضعيت محيط زيست ايران نشان مي‌دهد كه خاك‌هاي ايران از نظر مواد نيتروژني و فسفر در مضيقه هستند و اين فقر خاك ايران به همراه فرسايش خاك موجب بروز مسايل و مشكلاتي در عرصه كشاورزي شده است .

اين در حالي است كه فرسايش خاك در ايران ‪ ۵برابر متوسط جهاني است از سوي ديگر خاك به عنوان يكي از مهمترين منابع طبيعي براي احياي مجدد به زمان طولاني نياز دارد .

خاك يك اكوسيستم اكولوژيك و متشكل از جامعه زيستي متنوعي در بستر حجيمي از مواد غيرزنده معدني و آلي است كه اين اجزا آنچنان به هم آميخته‌اند كه مي‌توانند سيستم‌هاي زنده واحدي محسوب شوند.

بر اساس گزارش وضعيت محيط زيست ايران ، تحقيقات نشان داده است خاك‌هاي ايران از نظر مواد نيتروژني فقير و اكثرا با كمبود فسفر مواجه هستند از اين رو مصرف كودهاي شيميايي در كشور با رشدي روزافزون همراه بوده است.

استفاده بي‌رويه از كودهاي شيميايي اگرچه در كوتاه مدت مواد مغذي مورد نياز اراضي كشاورزي را تامين و بهره برداري بيش از اندازه را ممكن مي‌كند ، ولي در بلندمدت باعث از بين رفتن كيفيت خاك ، افت حاصلخيزي و در نتيجه فرسايش خاك مي‌شود.

بررسي‌ها نشان مي‌دهد مولفه‌هاي غيرمستقيم همانند آب و هوا، رشد جمعيت و عوامل اقتصادي در تخريب زمين موثرند. آب و هوا در بخش‌هاي مختلف كشور اثرات متفاوتي بر خاك دارد. به طور مثال ، خاك استان‌هاي حاشيه درياي خزر بيشتر در معرض فرسايش ناشي از آب قرار دارد و حال آن كه در نواحي بباباني و كويري فرسايش ناشي از باد حاكم است .

افزايش جمعيت نيز باعث بهره برداري بيش از ظرفيت خاك مي‌شود. در ‪۴۰سال گذشته جمعيت كشور بيش از ‪۳برابر شده در حالي كه مساحت اراضي مفيد كاهش يافته است. از سوي ديگر، عوامل اقتصادي باعث استفاده مكرر از زمين مي‌شود كه اين امر كيفيت خاك را پايين مي‌آورد. همچنين افزايش قيمت زمين و تجارت اراضي كشاورزي ، تغيير كاربري زمين‌هاي كشاورزي را در پي دارد.

كارشناسان معتقدند فعاليت‌هاي مرتبط با كشاورزي مي‌توانند از مهم‌ترين عوامل تخريبي زمين باشند. زراعت و كشت نادرست در اراضي كشاورزي ، شيوه سنتي آبياري ، استفاده از سموم و آفت كش ها، شخم زدن نامناسب ، استفاده نشدن از وسايل مدرن كشاورزي و كاشت فشرده از عوامل تخريب زمين در اثر فعاليت‌هاي كشاورزي است .

تغيير كاربري اراضي يكي از عوامل تخريب سرزمين است ،مهاجرت روستاييان به شهرها، افزايش جمعيت در شهرها و روستاها، تبديل روستاها به شهرها و احداث جاده‌ها و راه‌هاي ارتباطي از جمله عوامل موثر در تخريب زمين و خاك هستند. به اين ترتيب عواملي چون ساخت و ساز در حاشيه شهرها و استقرار صنايع و توليد مصالح ساختماني موجب فشردگي و متراكم شدن خاك بر اثر توسعه ساخت و سازها و پوشيده شدن خاك از آسفالت ، سنگ و ساختمان مي‌شود از اين رو فعاليت بيولوژيك خاك در شهرها و حاشيه آنها را مختل مي‌كند. علاوه بر اين كاربري اراضي براي احداث واحدهاي مسكوني و تجاري نيز تغيير مي‌كند.

نقش و جایگاه منیزیم در خاک و گیاه

soils — Sat, 24 Oct 2009 15:23:18 GMT

منیزیم نیز مانند كلسیم می‌باشد و به مقدار فراوان در خاكها وجود دارد، مقدار آن در پوستة زمین و خاكها در حدود 1/2 درصد است. مقدار آن در خاكها بسته به نوع اقلیم و سنگ مادر متغیر است و مانند كلسیم درخاكهای شنی و سبك كمتر و در خاكهای سنگین بیشتر است. رفتار منیزیم در خاك كاملاً شبیه كلسیم است و فرق آن در مقدارش است كه كمتر از كلسیم در خاك وجود دارد. جذب آن توسط درختان میوه به صورت یون Mg⁺⁺ است و مانند كلسیم بستگی به ظرفیت تبادلی خاك، درجة اشباع آن، نوع خاك، رس محل و سایر عناصر همراه آن دارد. گاهی تأثیر منیزیم در pH بیشتر از كلسیم است و باعث افزایش آن تا بیش از 5/8 نیز می‌شود كه در این حالت برای درختان میوه احتمال مسمومیت این عنصر وجود دارد. مقدار متوسط منیزیم در برگ درختان میوه درحدود3/0 تا 5/0 درصد وزن خشك می‌باشد. منیزیم نیز مانند كلسیم اثرات رقابتی با سایر عناصر نظیر پتاسیم و ازت دارد. اثرات منفی پتاسیم در جذب منیزیم بوسیله درختان میوه بسیار حائز اهمیت است و در باغهایی كه كوددهی سنگین پتاسیم به همراه پتاسیم زیاد خاك وجود داشته باشد كمبود منیزیم در درختان مشاهده می‌شود.

همانطور كه بیان شد پتاسیم در حضور ازت فراوان باعث كاهش غلظت منیزیم در درختان میوه می‌شود. اثرات رقابتی منیزیم و كلسیم با مس نیز قابل اشاره است. وقتی منیزیم در خاك افزایش می‌یابد جذب مس را با اختلال روبرو می‌سازد. از این اثر می‌توان در هنگام مسمومیت باغ در اثر فراوانی مس استفاده كرد تا اثر مسمومیت را تقلیل داد و برعكس در مناطق با كمبود مس، افزایش منیزیم كمبود مس را تشدید می‌كند. لازم است یاد آوری شود كه بهترین pH برای جذب منیزیم بین 7 الی 5/8 می‌باشد.

کلید کمبود عناصر غذایی پویا

soils — Tue, 20 Oct 2009 20:19:35 GMT

شرح علائم ظاهری كمبود عناصر ماكرو در درختان میوه

soils — Tue, 13 Oct 2009 02:35:18 GMT

راهنمای تشخیص كمبود ازت در درختان میوه و گلهای زینتی
^{سیب، گلابی،}^آلو،^{گیلاس، انگور}	^{برگهاكوچك و به رنگ سبز روشن میباشند ، برگهای پیر رنگ نارنجی}^–^{قرمز و یا بنفش(ارغوانی) داشته و قبل از رشد كامل خزان می}^‌^{كنند ، برگها با زاویه كوچكی نسبت به شاخه اصلی می}^‌^{ایستند، شاخه}^‌^ها^{برنگ قهوه}^‌^ای^{یا قرمز در آمده و نازك و كوتاه می}^‌^{شوند، میوه}^‌^ها^{كوچك و به رنگ سبز و روشن بوده و به هنگام رسیدگی به رنگ قرمز شدید میگرایند}
^هلو	^{علائم میوه}^‌^های^{سیب بعلاوه برگهای پیر نقاط سوخته}^‌^ای^{با هاله قرمز رنگ خواهند داشت و شاخه}^‌^ها^{راست و میوه}^‌^ها^{غیر طبیعی می}^‌^باشند.
^{پرتقال و مركبات}	^{برگها به رنگ سبز روشن و رگبرگها روشن تر از پهنك برگها خواهند بود ، برگها سپس به رنگ زرد روشن درآمده و می}^‌^{ریزند ، شاخه}^‌^ها^{كوتاه شده و ممكن است كه از نوك آنها شروع به مردن كنند، میوه}^‌^ها^{كوچك و به رنگ روشن بوده و خارج از فصل میرسند .}
^{گل سرخ}	^{برگها سبز روشن و سپس زرد می}^‌^{شوند، غنچه}^‌^ها^{خیلی كوچك و كمرنگ می}^‌^باشند.
^بگونیا	^{برگها به رنگ قرمز آجری در می}^‌^{آیند، گیاه كوتاه و تعداد گل آن كاهش می}^‌^یابد.
^میخك	^{برگها كوچك شده و ساقه}^‌^{ها كوتاه و میان گره}^‌^{ها نیز كوتاه می}^‌^{باشند، تعداد غنچه و گل محدود می}^‌^گردد.
^مینا	^{برگها به رنگ زرد درآمده و برگهای پیر خشك می}^‌^{شوند ، ساقه}^‌^{ها چوبی شده و میان گره}^‌^{ها كوتاه می}^‌^شوند.
^سینرر	^{برگها زرد و ظاهر آنها زنگ زده به نظر میرسد ، برگها پس از خشك شدن همچنان روی ساقه باقی می}^‌^{مانند ، غنچه}^‌^ها^{كوچك بوده و رشد آنها كاهش می}^‌^{یابد .}
^{شمعدانی}	^{برگها سبز روشن با حلقه مشخص قرمز مایل به برنزی در وسط برگ ، برگهای پیر با برنگ قرمز خوشرنگ با حلقه قرمز مایل به زرد در نزدیك دمبرگ ، برگها پس از خشك شدن مدتی روی ساقه باقی می}^‌^{مانند ، گیاه گل نمی}^‌^دهد.
^میمون	^{برگها به رنگ سبز روشن در می}^‌^{آید ، بین رگبرگها زرد شده و برگهای پیر به رنگ زرد مایل به آجری در آمده و سپس خشك میشود.}

گیاه پالایی

soils — Sat, 05 Sep 2009 14:40:26 GMT

گياه پالايي با استفاده از مهندسي گياهان سبز شامل گونه‌هاي علفي و چوبي براي برداشت مواد آلاينده از آب و خاك يا كاهش خطرات آلاينده‌هاي محيط زيست نظير فلزات سنگين،عناصر كمياب، تركيبات آلي و مواد راديواكتيو به كار برده مي‌شود.

مهم‌ترين تركيبات معدني آلاينده، فلزات سنگين بوده و ميكروارگانيسم‌هاي خاك قادر به تجزيه آلاينده‌هاي آلي هستند، اما براي تجزيه ميكروبي فلزات نياز به آلي شدن يا تغييرات فلزي آنها وجود دارد كه امروزه از گياهان براي اين بخش استفاده مي‌شود.

اگرچه دغدغه ديگر براي كارشناسان، نحوه استفاده از گياهاني است كه به اين شكل آلوده مي‌شوند، اما راهكار توليد انرژي به عنوان يكي از ضروري‌ترين بخش‌هاي زندگي امروز، دريچه ديگري را براي دانشمندان باز كرد.
از ديدگاه جهاني، پس از آب و هوا، پوسته خاك، سومين جزء عمده محيط زيست انسان تلقي مي‌شود.

خاك علاوه بر اين‌كه پايگاه موجودات خشكي‌زي، بويژه جوامع انساني است، محيط منحصر به فردي براي زندگي انواع حيات بخصوص گياهان به شمار مي‌رود. بر خلاف آب و هوا، آلودگي خاك از نظر تركيب شيميايي به آساني قابل اندازه‌گيري نبوده و يك خاك پاك يا خالص تعريف‌پذير نيست بنابراين ناگزيريم مسائل بالقوه آلودگي خاك را در چارچوب پيش بيني خطرات و صدمات احتمالي در كاركرد خاك مطالعه كنيم.

با توسعه طرح‌هاي‌ انسان ساخت و آلوده شدن خاك‌ها به وسيله فلزات سنگين، ساختار خاك براي رشد و توسعه گياهان مسموم و خطرناك مي‌شود و تنوع زيستي خاك را نيز بهم مي‌ريزد.

در روش گياه پالايي، گياهان بر اساس مكانيسم جذب طبقه‌بندي و آلودگي خاك به فلزات سنگين به كمك روش‌هاي شيميايي، فيزيكي و بيولوژيكي كاهش داده مي‌شود.

بر اساس تحقيقات دفتر بررسي آلودگي آب و خاك سازمان حفاظت محيط زيست، رفع آلودگي خاك معمولا با 2 روش خارج از محل و در محل صورت مي‌گيرد. در روش خارج از محل، خاك آلوده به مكان ديگري انتفال يافته و پس از رفع آلودگي به مكان اوليه برگردانده مي‌شود. در روش ديگر كه نياز به جابه‌جايي و انتقال ندارد آلاينده‌ها با آلي شدن، از قابليت جذب زيستي آنها كاسته مي‌شود.

براي كاهش آلودگي آلاينده‌هاي معدني در خاك مي‌توان از روش‌هاي آلي كردن، كمپلكس كردن و افزايش خاك بوسيله آهك استفاده كرد اما بيشتر اين روش‌ها گران بوده و سبب تخريب محيط زيست مي‌شوند.

در فناوري استفاده از گياهان با عنوان گياه پالايي، از گياهان سبز و ارتباط آنها با ميكروارگانيسم‌هاي خاك براي كاهش آلودگي خاك و آب‌هاي زيرزميني استفاده مي‌شود. اين فناوري مي‌تواند براي رفع هر دو نوع آلاينده خاك يعني معدني و آلي به كار رود.

بررسي‌ها نشان مي‌دهد كاربرد تكنيك‌هاي فيزيكوشيميايي، سبب از ميان رفتن ميكروارگانيسم‌هاي مفيد خاك مانند تثبيت كننده‌هاي نيتروژن ميكروريزا مي‌شود كه در نتيجه فعاليت‌هاي بيولوژيكي خاك را ضعيف مي‌كند و در مقايسه با تكنيك گياه پالايي، بسيار هزينه‌بر است.

در روش ريزوفيلتراسيون، از گياهان خاكي و آبي استفاده مي‌شود كه آلاينده‌هاي منابع آبي‌ آلوده با غلظت كمتر در ريشه‌هايشان تغليظ يا رسوب مي‌كنند كه اين روش بخصوص براي فاضلاب‌هاي صنعتي، رواناب كشاورزي و يا فاضلاب معادن اسيدي كاربرد دارد و براي فلزاتي مانند سرب، كادميم، مس، نيكل، روي و كرم مناسب است.

گياهاني مانند خردل هندي، آفتابگردان، تنباكو، چاودار و ذرت داراي اين توانايي هستند. آنها داراي قدرت جذب سرب از فاضلاب هستند كه در اين ميان، آفتابگردان بيشترين قدرت و توانايي را دارد.

بررسی وضعیت و نقش جنگل ها و مراتع در ایران

soils — Wed, 19 Aug 2009 18:03:22 GMT

بر اساس آخرین آمار، مساحت کل جنگل هاي ايران (طبیعی و دست کاشت) حدود 14.2 ميليون هكتار برآورد شده است که قریب یک میلیون هکتار آن را جنگل های دست کاشت تشکیل می دهد. در گذشتة ‌نه چندان دور مساحت جنگل هاي ايران به 18 ميليون هكتار مي رسيد كه در اثر افزايش جمعيت، توسعة‌ شهرها و اراضي كشاورزي و تاسيسات و صنايع و همچنين تخريب و تجاوز، كاهش قابل توجهي يافته است. تمامي اين جنگل ها ارزش صنعتي ندارند. آنچه كه به عنوان توليد چوب و تأمين مصارف صنعتي قابل بهره برداري مي باشد جنگل هاي شمال كشور است. جنگل هاي خارج از شمال نيز از نظر حفاظت خاك، تغذية دام، تلطيف هوا و رطوبت نسبي محيط و نفوذپذيري آب و زيستگاه حيوانات وحشي از اهميت زيادي برخوردارند. سهم سرانة مردم ايران از مجموع جنگل هاي موجود قريب 0.25 هكتار است جدول زیر پراکنش مساحت جنگل های ایران را نشان می دهد.

سطح جنگل های ایران (هکتار)

نوع جنگل	سطح خارج از شمال	سطح شمال	جمع	درصد
جنگل انبوه	755.777	940.826	1.696.603	12
جنگل نیمه انبوه	286.846	593.927	3.400.773	9/23
جنگل تنک	7.842.183	313.133	8.155.316	4/57
جنگل ماندآبی	30.400	-	30.400	2/0
جنگل دست کاشت	919.468	-	919.468	5/6
جمع	12.354.673	1.847.886	14.202.559	100

جنگل هاي شمال ايران:

جنگل هاي شمال ایران كه به جنگلهای رویشی هیرکانی یا خزری شهرت دارند در استانهاي گيلان ، مازندران و گلستان قرار دارند اين جنگل ها که به بركت رطوبت ناشي از درياي خزر رشد و تكامل يافته اند به صورت نواري با طول تقريبي 800 كيلومتر و عرض 20 تا 70 کیلومتر و با مساحتی حدود 1.84 ميليون هکتار نیمرخ شمالی البرز از آستارا تا گلیداغی را در بر می گیرند. جنگلهای شمال متعلق به اواخر دوران سوم زمین شناسی است به همین دلیل به عنوان کهن ترین جنگلهای جهان بشمار می روند. تا کنون بالغ بر 80 گونه درختی عمدتا پهن برگ و چهار گونه سوزنی برگ و 50 گونه درختچه ای شناسایی شده اند که از این نظر نیز می توان این ناحیه را در زمره ذخایر ژنتیکی جهان قلمداد کرد. این نکته را نباید از یاد برد که این جنگلها در ایران از وسعت قابل توجهی بر خوردار نبوده ولی از سایر جنبه ها بویژه حفاظت آب و خاک در این ناحیه بسیار مهم هستند. هر گونه بر خورد نابخردانه با این جنگلها عواقب وخیمی به دنبال خواهد داشت که از جمله آنها می توان به سیلابهای مخرب چند سال گذشته در استانهای شمالی کشور مانند سیل نکا و استان گلستان اشاره کرد. خوشبختانه در سالهای اخیر با توجه به اهمیت و نقش مهم این منابع خدا دادی در جلوگیری از بروز اینگونه حوادث ناگوار و در راستای توسعه پایدار، دولت جمهوری اسلامی ایران در جهت حفظ و صیانت از جنگلهای شمال اعتبارات قابل توجهی را برای اینکار اختصاص داده است.

خاکشناسی عمومی(قسمت دوم) "خواص فیزیکی خاک"

soils — Tue, 23 Jun 2009 16:50:18 GMT

خواص فيزيکي خاک

خواص فيزيکي خاک در تعيين قابليت استفاده از آن براي مقاصد گوناگون حائز اهميت مي باشد. استحکام و تحمل فشار، قابليت زهکشي در حالت مرطوب و خشک، قدرت ذخيره رطوبت، سهولت نفوذ ريشه گياهان در خاک، تهويه و قابليت نگهداري عناصر غذايي گياهان در خاک همگي ارتباط نزديک با خواص فيزکي خاک دارند.

بافت خاک

اندازه نسبي ذرات خاک را اصطلاحاً بافت خاک گويند که حاکي از ريزي و درشتي خاک مي باشد. به عبارت ديگر مقدار نسبي شن و سيلت و رس که ذرات کوچکتر از سنگريزه مي باشد ( قطرشان از 2 ميلي متر کوچکتر است) بافت خاک را تشکيل مي دهد درشت و سبک به خاک شني و ريز و سنگين به خاک رسي اطلاق مي شود. خاک لوم (loam) ما بين اين دو نوع و داراي مخلوط مناسبي از شن و سيلت و رس است. خاک هاي شني سريع تر از خاک هاي ديگر خشک و گرم مي شوند و راحت تر قابل شخم زدن هستند. خاک هاي رسي آب بيشتري را در خود نگه مي دارند و از بقيه خاک ها ديرتر خشک و گرم مي شوند و از همه سخت تر قابل شخم زدن مي باشند. خاک هاي لوم وضعيتي متوسط دارند يعني قابليت نگهداري آب در آنها خوب است و نسبتاً خوب شخم زده مي شوند.

خاکشناسی عمومی (قسمت اول)

soils — Thu, 04 Jun 2009 15:33:53 GMT

تعريف و مفاهيم خاک

تعريف خاک : خاک مطمئن ترين قسمت پوسته جامد زمين را تشکيل مي دهد که به صورت پوششي سست و کم ضخامت سنگ هايي را که هنوز تخريب نشده اند مي پوشاند. ضخامت اين پوشش (خاک) در شرايط عادي 5/0 تا 2 متر است. اين قشر نازک در واقع بين جو (اتمسفر) قسمت سخت زمين که هنوز تحت تأثير عوامل جوي واقع نشده و تخريب نگرديده (ليتوسفر) قرار گرفته است.
طبق تعريف ژنتيکي ، خاک ها بر اثر تخريب فيزيکي و شيميايي سنگ ها و فعاليت موجودات زنده که سبب تشکيل هوموس مي شود به وجود مي آيند. بنابراين خاک در درجه اول جدول ترکيب است از مواد معدني و الي – مواد معدني آن شامل ريگ، شن، ماسه و غيره است که بر اثر تخريب و تجزيه سنگ بوجود مي آيد و مواد آلي را بقاياي گياهي و جانوري تشکيل مي دهد.

عوامل تشکيل دهنده خاک :

خاک محصول هوازدگي (weathering) سنگ هاي پوسته جامد زمين است . هوازدگي به مجموعه تغييرات فيزيکي و شيميايي کاني ها و سنگ هاي اين پوسته مي گويند. اين پديده را از آن جهت هوازدگي مي گويند که مستقيم و غير مستقيم با هوا و عوامل جوي ارتباط دارد. چون انواع سنگ هاي پوسته جامد زمين بنا به مبدأ پيدايش که مي تواند آذرين، رسوبي و يا دگرگوني باشد و نيز نوع کاني هايي که اين سنگ ها را تشکيل داده ند بسيار متفاوت است، بنابراين تأثير جوي در توليد خاک به نوع سنگ هايي که تبديل به خاک مي شوند بستگي دارد. اصولاً سنگ هايي را که تبديل به خاک مي شوند سنگ مادر مي نامند. عامل ديگر پيدايش خاک، نوع و شدت تأثير عوامل جوي است. عمده ترين عوامل جوي عبارتند از درجه حرارت و تغييرات آن ، رطوبت و پراکندگي آن، باد به ويژه نزولات حاوي co2 آب هاي موجود در روي زمين نيز به هر شکل و ترتيبي که باشند عامل مؤثر ديگر در پيدايش خاک اند. غير از سنگ مادر، عوامل جوي اشکال مختلف آب، موجودات زنده از عوامل ديگر در پيدايش خاک به حساب مي آيند. پس خاک محل تلاقي چهار عامل سنگ مادر، عوامل جوي ، آب هاي زمين و موجودات زنده است.
در مناطق گرم و مرطوب که هر چهار عامل با شدت دست اندر کار توليد خاک هستند، خاک هاي تکامل يافته تري وجود دارد ولي در مناطق خشک که رطوبت و در مناطق سرد که حرارت تأثير کمي بر پيدايش خاک دارند خاک ها عموماً جوان و تکامل نيافته اند.

وضعیت اقلیمی ایران

soils — Thu, 30 Apr 2009 16:46:18 GMT

درصد مساحت اقاليم مختلف ايران به تفكيك استان (معاونت آبخيزداري وزارت جهاد کشاورزي)

رديف	اقليم	فراخشك	خشك	نيمه خشك	مديترانه أي	نيمه مرطوب	مرطوب	خيلي مرطوب1	خيلي مرطوب2
	نام استان	(1)	(2)	(3)	(4)	(5)	(6)	(7)	(8)
1	مركزي	_____	31.59	59.99	8.13	0.22	3.06	_______	_______
2	گيلان	_____	2.64	3.71	2.15	9.47	17.4	53.12	11.76
3	مازندران	_____	_____	1.41	3.28	16.83	27.77	43.31	7.36
4	گلستان	_____	18.94	43.55	8.8	7.52	12.29	8.88	_______
5	اردبيل	_____	0.15	51.92	20.14	11.64	12.1	4.06	_______
6	آذربايجان شرقي	_____	1.48	52.66	18.72	16.56	7.85	2.74	_______
7	آذربايجان غربي	_____	0.68	46.59	16.82	9.14	16.43	10.36	_______
8	كرمانشاه	_____	5.45	36.27	17.66	12.37	22.5	5.76	_______
9	خوزستان	17.56	48.03	19.22	4.64	4.02	4.82	1.68	_______
10	فارس	4.31	43.32	38.77	6.63	2.85	2.67	0.23	_______
11	كرمان	56.48	33.78	6.72	2.03	0.39	0.04	_______	_______
12	خراسان	35.59	39.7	21.45	2.12	0.61	0.45	0.08	_______
13	اصفهان	61.15	21.78	7.92	2.98	1.46	0.81	2.29	_______
14	هرمزگان	33.64	65.76	0.46	0.15	____	_____	_______	_______
15	سيستان وبلوچستان	73.76	25.7	0.07	_____	____	____	_______	_______
16	كردستان	_____	____	23.7	27.1	20.22	25.55	3.42	_______
17	همدان	_____	____	73.47	16.18	4.71	3.8	1.21	_______
18	لرستان	_____	____	35.79	18.29	12.39	15.14	18.39	_______
19	ايلام	_____	40.21	43.38	11.68	4.73	____	_______	_______
20	زنجان	_____	1.69	70.33	19.32	5.81	2.58	0.27	_______
21	قزوين	_____	20.07	53.14	14.57	8.27	2.44	1.51	_______
22	چهارمحال و بختياري	_____	0.74	16.85	13.56	14.06	14.69	40.11	_______
23	كهكيلويه و بويراحمد	_____	0.25	27.01	15.76	30.02	19.11	7.86	_______
24	سمنان	59.86	28.63	6.04	1.6	1.88	1.11	0.82	_______
25	يزد	83.9	13.50	2.51	____	____	____	_______	_______
26	بوشهر	3.02	82.26	14.69	____	____	____	_______	_______
27	قم	38.93	51.02	5.82	0.01	____	____	_______	_______
28	تهران	_____	33.17	20.11	6.4	6.91	12.68	19.99	0.74

جمع بندي وضعيت اقليمي ايران

اقاليم	درصد مساحت	تعداد پراكنش	ملاحظات
فرا خشك	35	7	در 15 استان اين اقليم غالب است
خشك	29	16	در 7 استان اين اقليم غالب است
نيمه خشك	19	30	در 10 استان اين اقليم غالب است
مديترانه اي	5	35	در 2 استان اين اقليم غالب است
نيمه مرطوب	5/3	42	___________________
مرطوب	6/3	27	___________________
خيلي مرطوب1	3	29	در 3 استان اين اقليم غالب است
خيلي مرطوب2	2/0	7	____________________
ساير موارد	7/1	13	____________________

نقش و جایگاه مولیبدن در خاک و گیاه

soils — Mon, 13 Apr 2009 14:53:21 GMT

مقدمه :

اين عنصر در سال 1778 توسط Carl Wilhelm Scheele دانشمند سوئدي كشف شد اما تا چند سال پس از آن، موليبدنيت تنها در حد آزمايشگاهي کار مي شد. نخستين كاربرد اصلي موليبدن در جنگ جهاني اول بود. در آن زمان موليبدن به فولاد افزوده مي شد و نتيجه آن توليد فولادهاي مقاوم در حرارت هاي بالا بود كه در زره پوش ها و موتور هواپيماها استفاده مي شد.

نام موليبدنيم Molybdenum از واژه يوناني (Molybdos) به معني شبيه سرب گرفته شده است. زيرا موليبدنيم به صورت آزاد درطبيعت يافت نمي‌شود. فراواني موليبدنيم در پوسته زمين 007/0% مي باشد.

موليبدنيم فلزي است به رنگ سفيد متمايل به خاکستري يا سفيد- نقره‌اي با نماد Mo، عدد اتمي 42، وزن مخصوص 22/10 گرم بر سانتي متر مکعب، سختي 5/5 در مقياس موس، خيلي سخت، داراي بيشترين نقطه ذوب در بين عناصر، نقطه جوش 4612 درجه سانتيگراد و نقطه ذوب 2617 درجه سانتي گراد. موليبدنيم در گروه 6(VI) جدول تناوبي به عنوان Transition Metals بوده و در دوره 5 قرار دارد.

عنصر موليبدنيم بعنوان يك عنصر انتقالي داراي ظرفيت هاي 2،3،4،5،6 بوده و داراي خاصيت كالكوفيلي و سيدروفيلي است.

در حالت توده اي اين عنصر داراي خواص فلزي تيپيك و رنگ سفيد نقره اي درخشنده بوده و درحالت پودري موليبدن به رنگ خاكستري تيره است.

موليبدن جلاي خود را در هوا حفظ مي كند. اين عنصر ممكن است براثر اكسيداسيون الكتروليتي غير فعال شده و به ماده غير فعال شيميايي تبديل شود. پس از گرم كردن در مدت زمان طولاني با دماي 600 درجه سانتي گراد تصفيه شده و اكسيد اسيون سريع رخ مي دهد. موليبدن در حضور اكسيژن در دماي 500 تا 600 درجه سانتي گراد مي سوزد. اين عنصر به آرامي توسط بخار اكسيد مي شود و توسط گاز فلوئور سرد و كلر و برم گرم خورده مي شود. اسيدهاي رقيق و اسيد هيدروكلريك غليظ تأثير كمي روي موليبدن مي گذارند.

اسيد نيتريك غليظ به آرامي اين عنصر را حل مي نمايد اما سريع سطح فلز را غير فعال ساخته و از واكنش بيشتر جلوگيري مي نمايد.اين عنصر توسط مخلوط اسيد نيتريك غليظ و اسيد هيدروفلوئوريك غليظ حل مي شود. موليبدن تحت تأثير محلولهاي بازي و هيدروكسيدهاي فلزات قليايي گداخته قرار نمي گيرد. اگر چه نمكهاي اكسيد كننده گداخته مانند پروكسيد سديم، نيترات يا پركلرات سديم يا پتاسيم فلز را به سرعت حل مي نمايد. اين عنصر در هنگام حرارت دادن با كربن، بر، نيتروژن و سيليس واكنش داده و آلياژهاي فراواني توليد مي نمايد. موليبدن به مقادير كم، در سختي فولاد اثر دارد.

موليبدن در انواع كاتاليزورها بخصوص در تركيب با كبالت در گوگرد زدايي نفت كاربرد دارد. موليبدن از نظر زيستي يك فلز فعال است كه در عملكرد آنزيم هاي احيا كننده نيتروژن به آمونياك و نيترات نقش دارد.

موليبدنيم 6 ايزوتوپ پايدار و 12 ايزوتوپ راديواكتيو دارد. Mo99 در ژنراتورها استفاده مي‌شود كه ايجاد Tc99 براي صنعت ايزوتوپ هسته‌اي مي‌كند.

كانيهاي متشکله موليبدنيم به سهولت در محلول‌ها تجزيه مي‌شوند و همراه با فلزات سنگين حتي در محلول‌هاي حقيقي به شكل سولفور ته‌نشين مي‌شوند.

موليبدن دومين عضو گروه 6 جدول تناوبي است. اين عنصر بعنوان يك عنصر انتقالي داراي ظرفيت هاي 2،3،4،5،6 مي باشد. در حالت توده اي اين عنصر داراي خواص فلزي تيپيك و رنگ سفيد نقره اي درخشنده مي باشد. حالت پودري موليبدن به رنگ خاكستري تيره است.

خواص فيزيكي موليبدن شديداً به روش توليد و تصفيه اين عنصر بستگي دارد. بعنوان مثال چگالي نسبي اين عنصر بين 01/9 تا 22/10 اندازه گيري شده است.

موليبدن به صورت خالص در طبيعت يافت نمي شود.

•موليبدنيت Molybdenite :

كاني اصلي و اقتصادي موليبدنيم، موليبدنيت با فرمول (MoS2) مي‌باشد. اين عنصر عموماً بصورت موليبدنيت در طبيعت رخ مي دهد. متوسط تمركز موليبدن در پوسته زمين تقريباً 4 – 10 % مي باشد. مقادير ناچيزي از اين عنصر نيز به همراه فلزات ديگر كه خواص شيميايي مشابه دارند، يافت مي شود.

•ولفنيت Wolfnite :

اين کاني با فرمول (PbMoO4) كه در منطقه اكسيداسيون كانسارهاي موليبدن ديده مي‌شود.

•پووليت Powellite :

اين کاني با فرمول (CaMoO4) كه در منطقه اكسيداسيون كانسارهاي سولفيدي موليبدن در بسياري از مناطق دنيا يافت شده است. پووليت يك موليبدات كلسيم است كه از موليبدنيت در كانسارهاي حاوي شئيليت CaWO4 تشكيل مي شود. در اين کاني تنگستن تا 10 درصد مي تواند جايگزين موليبدن گردد.

•فري موليبدنيت molybdenite -Feri :

اين کاني با فرمول (Fe MOP12. 8 H2O ) محصول اكسيداسيون موليبدنيت در حضور آهن Ш (سه ظرفيتي) مي باشد. موليبدنيت منبع اوليه اقتصادي موليبدن مي باشد. در صورت افزايش تقاضا جهت موليبدن منابع ديگر همچون ولفنيت، پووليت و فرعي موليبديت ممكن است از اهميت تجاري برخوردار گردند.

•موليبديت Molybdite :

موليبديت با فرمول شيميايي(MoO3) نشان داده مي شود.

ساير كانيهاي موليبدن شامل آكرماتيت، بلونزيت، چيلاژيت، ائوسيت، ايلسمانيت، ژورديسيت، كواك و نييت، ليندگرنيت و پانريت مي باشد. كانيهاي اخيرالذكر از اهميت تجاري برخوردار نيستند.