چند هفته ای است که سرما و یخبندان کل کشور را فرا گرفته است و مناسب دیدم که دراین روزهای برفی از نقش سرما و یخبندان در تشکیل خاک بنویسم. و از دید من بهترین مبحثی که بتواند به نقش سرما و یخبندان در تشکیل خاک اشاره کند، رده جلی سول به عنوان رده ناشی شده از تاثیرات سرما و یخبندان می باشد که در زیر کمی در مورد آن صحبت می کنیم.

نکته 1 : توانایی خاک برای تامین عناصر غذایی به میزان کافی و به نسبت متعادل برای گیاه را حاصلخیزی می گویند.

نکته 2 : فرم های محلول و قابل تبادل عناصر غذایی در خاک که قابل استفاده گیاه می باشد را حاصلخیزی فعال تعریف می کنند و عناصر موجود در مواد الی و کانی های اولیه و ثانویه و عناصر تثبیت شده که جزء زیادی از عناصر خاک را تشکیل می دهندو قابل استفاده گیاه نیستند را حاصلخیزی ذخیره یا پتانسیل می نامند و به مجموع حاصلخیزی فعال و ذخیره، حاصلخیزی کل می گویند.

نکته 3 : Amendments : به موادی اصلاحی جهت بهبود خصوصیات فیزیکی، شیمیایی و بیولوژیکی خاک می گویند. مانند گچ

نکته 4 : بیست درصد کل عناصر موجود در خاک از طریق Root Intenception تامین می شود

نکته 5 : مقدار عناصری که از طریق Mass Flow یا جریان توده ای یا جرمی به سطح ریشه عرضه می شود بستگی دارد به 1- مقدار آب تبخیر شده از گیاه(تعرق)   2- غلظت عنصر در آب خاک

نکته 6 : عناصر غذایی نظیر نیترات، سولفات، کلر، کلسیم و منیزیم عامل اصلی انتقال آنها جریان توده ای می باشد.

نکته 7 : فسفر، پتاسیم و عناصر کم مصرف در امتداد شیب غلظت (Diffution) به سطح ریشه عرضه می شوند.

نکته 8 : تبادل یون ها بین دو فاز جامد را تبادل تماسی Contact Exchange می نامند.

نکته 9 : در دو خاک با درصد اشباع بازی مساوی، با تفاوت نوع رس، PH تفاوت می کند

نکته 10 : در دو خاک با CEC یکسان، ولی با مقدار متفاوت کاتیون ها، PH نیز فرق می کند

نکته 11 : در دو خاک با ثابت بودن درصد اشباع بازی و CEC ، PH می تواند متفاوت باشد.

نکته 12 : اگر در دو خاک PH و CEC یکسان باشنددر نتیجه درصد اشباع بازی آن دو خاک نیز مساوی است.

نکته 13 : هر چه CEC خاک بیشتر باشد خاصیت تامپونی خاک نیز بیشتر است. به عنوان مثال خاصیت تامپونی ورمیکولابت بیشتر از مونت موریلونایت است.

نکته 14 : برای مبارزه با بیماری جرب سیب زمینی که عامل آن اکتینومیستی است که حساس به PH اسیدی است، می توانیم PH خاک را کاهش داده و اسیدی کنیم.

نکته 15 : مصرف زیاد سولفور در خاک برای کاهش PH باعث کمبود ازت می شود.

نکته 16 : احیای شیمیایی نیترات که به آن واکنش وان سالیک نیز می گویند واکنشی است غیر بیولوژیکی، که در آن موجودات زنده دخالت ندارند.

نکته 17 : عوامل موثر بر تصعید ازت

1- با افزایش عمق کوددهی، تصعید کاهش می یابد

2- با افزایش کربنات کلسیم یا آهک در خاک، تصعید ازت افزایش می یابد

3- با کاهش رطوبت خاک تصعید ازت افزایش می یابد

4- با افزایش CEC خاک، تصعید ازت افزایش می یابد

5- با افزایش درجه حرارت خاک، تصعید ازت افزایش می یابد

6- هر چه سرعت جریان هوا (باد) در سطح خاک بیشتر باشد، تصعید بیشتر است

نکته 18 : مصرف بازدارنده ها (NI) به علت غیر فعال کردن نیتروزموناس، سبب نگهداری آمونیوم در خاک می شود.

نکته 19 : تثبیت فسفر شیمیایی است ولی تثبیت ازت هم شیمیایی و هم بیولوژیکی است.

نکته 20 : عوامل موثر در تثبیت فسفر

1- هر چه رس خاک بیشتر باشد تثبیت فسفر در آن خاک بیشتر است

2- تثبیت فسفر در خاک های با رس های یک به یک و یا رس های اکسید آهن و الومینیوم، بیشتر از رس های دو به یک است

3- هر چه مدت زمان تماس خاک با کود های فسفره بیشتر باشدتثبیت بیشتر است

4- افزایش ماده الی به خاک سبب کاهش تثبیت فسفر و افزایش فسفر فابل جذب گیاه می شود

5- هرچه خاک گرمتر باشد تثبیت فسفر بیشتر است

6- تثبیت فسفر در خاک های اسیدی و آهکی بیشترین است و در PH بین شش تا هفت که فعالیت آهن، الومینیوم و کلسیم کمترین است ما کمترین تثبیت را داریم

7- نوع روش کوددهی نیز در تثبیت آن در خاک نقش دارد مثلاً در روش کوددهی نواری ما کمترین تثبیت فسفر را داریم

نکته 21 : در خاک های شنی، خصوصاً خاک های تحت آبشویی و خاک های الی، احتمالاً کمبود پتاس وجود دارد

نکته 22 : به مجموع فسفر قابل تعویض و بخشی از فسفر فیکس شده، فسفر لبیل می گویند.

نکته 23 : به مجموع پتاسیم قابل تعویض و بخشی از فسفر فیکس شده، پتاسیم لبیل می گویند.

نکته 24 : غلظت کلسیم و منیزیم موجود رد محلول خاک بر جذب پتاسیم توسط گیاه تاثیر منفی دارند.

نکته 25 : شش تا ده درصد از پتاسیم از طریق جذب ریشه (Root Intenception) به ریشه عرضه می شودو بقیه از طریق انتشار و جریان توده ای که تاثیر انتشار بیشتر از جریان توده ای است.

نکته 26 : اسیدی شدن خاک باعث کاهش فسفر و مولیبدن می شود.

نکته 27 : بیورت ماده سمی است که از دو مولکول اوره با از دست دادن یک NH3 حاصل می شود.

نکته 28 : کود اوره وقتی به خاک اضافه می شود حداکثر غلظت بیورت در آن نباید از دو درصد تجاوز کند و اگر اوره جهت محلول پاشی استفاده می شود نباید غلظت بیورت از نیم در صد بیشتر باشد.

نکته 29 : جهت تعیین میزان جاذب الرطوبه بودن کود از رطوبت نسبی بحرانی (CRH) استفاده می شود که طبق تعریف عبارت است از : رطوبت نسبی هوا است که در بالاتر از آن، کود بخار آب را جذب می کند. و هرچه CRH کمتر باشد کود جاذب الرطوبه تر است.

نکته 30 : در بین کود های ازته جاذب الرطوبه ترین کود نیترات کلسیم می باشد و به ترتیب کودهای نیترات امونیوم، اوره و سولفات امونیوم از جاذب الرطوبت کمتری برخوردار می باشند

نکته 31 : برخی از خصوصیات کود نیترات آمونیوم (NH4NO3) به شرح زیر می باشد

این کود تقریباً به میزان برابر امونیوم و نیترات دارد؛ خاصیت آتش گیری و انفجار دارد، شاخص نمکی آن بالا است؛ کودی است اسیدی و یا خنثی؛ حلالیت این کود 118 گرم در 100 گرم آب می باشد که این حلالیت برای اوره صد گرم در صد گرم اب می باشد یعنی خاصیت حلالیت نیترات امونیوم 1.18 برابر اوره است.

نکته 32 : کود سولفات امونیوم که محصول فرعی کارخانه ذوب آهن می باشد و حلالیت آن 78 گرم در صد گرم اب می باشد برای مزارع برنج کود مناسبی نیست.

نکته 33 : کود اوره با پوشش گوگردی دارای چهل درصد ازت و ده درصد گوگرد می باشدو هرچه ضخامت پوشش آن بیشتر باشد درصد آن ازت کمتر است این کود مانند کود کلرید امونیوم (NH4Cl) برای برنج کاری ها مناسب است. این کود برای مراتع چندین ساله و درختان میوه، نیشکر و گل های زینتی استفاده می شود.

نکته 34 : کود های فسفره را می توان به سه دسته :

1- کودهای فسفره محلول در آب مانند مونو کلسیم فسفات، مونو امونیوم فسفات و دی امونیوم فسفات

2- کودهای فسفره محلول در سیترات امونیوم خنثی (یک نرمال) مانند دی کلسیم فسفات

3- کودهای فسفره غیر محلول در سیترات امونیوم مانند تری کلسیم فسفات

نکته 35 : کود سوپر فسفات معمولی که ترکیبی از مونو و دی کلسیم فسفات به همراه گچ می باشد دارای 7 تا 9 درصد فسفر می باشد که 90 درصد آن محلول در آب (مونو کلسیم فسفات) و 10 درصد آن محلول در سیترات (دی کلسیم فسفات) می باشد همچنین این کود 11الی 12 درصد گوگرد نیز دارد. از دیگر حصوصیات کود سوپر فسفات معمولی می توان به خنثی بودن، جاذب الرطوبت کم و ضریب نمکی پایین آن اشاره کرد.

نکته 36 : کود سوپر فسفات تریپل بین 19 الی 23 درصد فسفر دارد که 95الی 98 درصد از این فسفر را مونو کلسیم فسفات و 2 الی 5 درصد از فسفر آن را دی کلسیم فسفات تشکیل می دهد.

نکته 37 : کود پتاسه KCl یا سیلویت با 52 - 51 درصد پتاسیم، پرمصرف ترین کود پتاسه دنیا است این کود، کودی است خنثی با ضریب نمکی بالا و خاصیت جاذب الرطوبه کم و درجه حلالیت آن 35 گرم در صد گرم آب می باشد.

نکته 38 : پرمصرف ترین کود پتاسه درایران، K2SO4 میباشد که دارای 44 - 42 درصد پتاسیم می باشد. و کودی است خنثی، و ضریب نمکی آن کمتر از KCl است و خاصیت جاذب الرطوبه آن نیز کم است و حلالیت ان 12% می باشد.

نکته 39 : کود مخلوط یا مرکب کامل از مخلوط ازت، فسفر و پتاسیم حاصل شده و اگر دو عنصر از سه عنصر فوق را داشت آنرا کود مرکب ناقص می نامند.

نکته 40 : مخلوط کردن اوره با رطوبت نسبی (CRH) برابر 72.5 و نیترات امونیوم با رطوبت نسبی 59.2 امکان پذیر نیست. چون باعث کاهش CRH کود حاصله به 18.1 می شود و در نتیجه افزایش رطوبت می گردد.

با توجه به مدت زمانی که تا آزمون کارشناسی ارشد باقی مانده، بر آن شدم تا مطالب این ماه را به این آزمون اختصاص دهم. اما متاسفانه کسالتی پیش آمد که نتوانستم تمامی مطالب را در مدت زمان تعیین شده در وبلاگ قرار دهم. ولی امیدوارم که با پشت گرمی شما بتوانم مابقی مطالب را بتدریج تا هفته اینده در وبلاگ قرار دهم. در پایان فقط توصیه می کنم که قبل از مطالعه مطالب به نکات زیر توجه کنید.

1) سعی شده با توجه به مدت زمان کوتاهی که تا آزمون ارشد باقی مانده، مطالب به صورت نکته وار ارایه گردد. و در همین جا لازم است اشاره کنم که مطالب ارایه شده تمامی سر فصل ها و نکات دروس نمی باشد. و سعی شده نکات مهم و نکاتی که در کتاب ها و منابع کمتر به آنها پرداخته شده، در اینجا مطرح گردد.

2) تمامی مطالب ارایه شده و مطالبی که بعدا در وبلاگ قرار خواهد گرفت حاصل سالها مطالعه مستمر نویسنده از منابع و کتب مختلف می باشد. که تمامی آنها را در قسمت ادامه مطلب قرار می دهم و شما می توانید آنها را به عنوان منابع آزمون مطالعه فرمایید

3) با توجه به مدت زمان کوتاهی که در اختیار داشتم، فرصت نشد که برخی از نمودار ها، جداول و فرمول ها که به فهم مطالب کمک زیادی می کردند را در این مقال ارایه کنم. ولی امیدوارم که بتوانم آنها را در وبلاگی که فروردین ماه قرار است برای ازمون ارشد دانشگاه آزاد ارایه گردد، بگنجانم.

4) سعی شده در ارایه این مطالب از کلی گویی و ساده نویسی پرهیز شود و در نتیجه برای فهم مطالب، خواننده باید آمادگی متوسطی برای آزمون داشته باشد.

5) در صورت داشتن هر گونه سوال یا شک و شبهه ای در مورد نکات ارایه شده، می توانید با نویسنده در میان گذاشته تا در کوتاهترین زمان ممکن آنرا بر طرف نماییم. تا شما با آمادگی خوبی در آزمون ارشد شرکت کنید.

6) برای دسترسی به سوالات سال های قبل آزمون ارشد خاکشناسی، شما می توانید به وبلاگ PEDOLOGY مراجعه کنید. و در همین جا، بر خود لازم می دانم که از مدیر محترم آن وبلاگ، به خاطر طراحی و ایجاد چنین وبلاگی که واقعاً نیاز خیلی از دانشجویان بود. تشکر کنم.